Insulinooporność a cukrzyca - różnice
Te dwa pojęcia bywają używane zamiennie, choć należą do zupełnie innych porządków. Jedno opisuje mechanizm, który da się przypuszczać z obrazu klinicznego, drugie jest rozpoznaniem postawionym wtedy, gdy wynik przekroczył ustaloną liczbę. Poniżej pokazujemy, czym różnią się w badaniach, w leczeniu, w monitorowaniu i w tym, co da się jeszcze odwrócić.
Konsultacja lekarska 99,00 zł. Płacisz za pracę lekarza, nie za dokument. Rozpoznanie stawia się na podstawie badań, a nie samego opisu objawów.
01 Sedno różnicy
Najważniejsze w skrócie
Insulinooporność to zmniejszona odpowiedź tkanek na insulinę, którą trzustka przez długi czas kompensuje zwiększonym wydzielaniem, dzięki czemu glikemia pozostaje w normie. Cukrzyca typu 2 zaczyna się w momencie, w którym ta kompensacja przestaje wystarczać i stężenie glukozy przekracza próg rozpoznania. Pierwsze jest opisem procesu, drugie chorobą z numerem w klasyfikacji, zdefiniowanym leczeniem i obowiązkiem regularnej kontroli.
- Rozstrzyga glukoza, nie insulinaRozpoznanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej opiera się na stężeniu glukozy w osoczu krwi żylnej. Insulina i wyliczane z niej wskaźniki nie mają w polskich zaleceniach progów, które przesądzałyby o rozpoznaniu.
- Insulinooporność nie ma własnego rozpoznaniaW polskich zaleceniach diabetologicznych opisuje się ją jako mechanizm towarzyszący otyłości brzusznej, zespołowi metabolicznemu, zespołowi policystycznych jajników i stłuszczeniu wątroby, a nie jako samodzielną jednostkę chorobową.
- Między nimi jest stan pośredniNieprawidłowa glikemia na czczo i nietolerancja glukozy tworzą razem stan przedcukrzycowy. To już wynik poza normą, ale jeszcze nie cukrzyca, i to właśnie na tym etapie postępowanie zmienia najwięcej.
- Odwracalność jest różnaWrażliwość tkanek na insulinę poprawia się przy leczeniu przyczyny, a stan przedcukrzycowy w części przypadków się wycofuje. Cukrzyca typu 2 może wejść w remisję, ale rozpoznanie zostaje w dokumentacji i wraca do niej kontrola.
- Leczenie farmakologiczne wchodzi po rozpoznaniuŻaden preparat nie ma w Polsce zarejestrowanego wskazania „insulinooporność”. Leki dobiera się do tego, co zostało rozpoznane: cukrzycy, otyłości spełniającej kryteria, choroby tarczycy albo zaburzenia hormonalnego.
- Powikłania liczy się od rozpoznaniaCukrzyca ma opisany zestaw powikłań narządowych i ustalony rytm badań kontrolnych: oczu, nerek, stóp i układu krążenia. Sam mechanizm insulinooporności takiego programu nie uruchamia.
02 Porównanie
Tabela porównawcza
Najkrócej różnicę widać w tym, co da się wpisać do dokumentacji. Insulinooporność jest wnioskiem opisowym, który lekarz formułuje na podstawie obrazu całości, a cukrzyca typu 2 rozpoznaniem opartym na konkretnym wyniku, powtarzalnym w innym laboratorium.
| Cecha | Insulinooporność | Cukrzyca typu 2 |
|---|---|---|
| Status | mechanizm opisywany w kontekście innych chorób, bez odrębnego rozpoznania w polskiej praktyce | choroba przewlekła z własnym numerem w klasyfikacji ICD-10 i ustaloną definicją |
| Co rozstrzyga | obraz kliniczny: otyłość brzuszna, ciśnienie, lipidy, stłuszczenie wątroby, zaburzenia miesiączkowania | stężenie glukozy w osoczu krwi żylnej, a przy niejednoznacznym obrazie hemoglobina glikowana |
| Progi liczbowe | brak progu uznanego za granicę rozpoznania | na czczo od 126 mg/dl w dwóch oznaczeniach, po dwóch godzinach testu obciążenia od 200 mg/dl, HbA1c od 6,5 procent |
| Rola insuliny w badaniach | oznaczana bywa często, choć wskaźniki wyliczane z insuliny nie mają ustalonych norm rozpoznawczych | oznaczenie insuliny nie służy rozpoznaniu, bywa przydatne przy różnicowaniu rzadszych postaci cukrzycy |
| Objawy | zwykle żadne charakterystyczne, częściej dokucza to, co współistnieje: senność po posiłku, trudność z redukcją masy ciała | wzmożone pragnienie, oddawanie dużych ilości moczu, nawracające infekcje, gorsze gojenie, choć wczesna postać bywa bezobjawowa |
| Postępowanie podstawowe | leczenie przyczyny i zmiana sposobu odżywiania oraz aktywności, dobrane do chorób współistniejących | to samo postępowanie plus leczenie farmakologiczne prowadzone według zaleceń diabetologicznych |
| Leki | brak preparatu z takim wskazaniem rejestracyjnym | metformina i kolejne grupy leków przeciwcukrzycowych, wszystkie w kategorii Rp |
| Monitorowanie | badania powtarzane w odstępach ustalonych przez lekarza, zależnie od czynników ryzyka | stały program kontroli: glikemia, HbA1c, lipidy, nerki, dno oka, stopy, ciśnienie |
| Odwracalność | wrażliwość tkanek poprawia się przy leczeniu przyczyny | możliwa remisja, ale rozpoznanie i nadzór pozostają |
| Kto prowadzi | lekarz rodzinny, przy wskazaniach endokrynolog albo lekarz zajmujący się leczeniem otyłości | lekarz rodzinny lub diabetolog, zależnie od przebiegu i stosowanego leczenia |
Wartości dotyczą osób dorosłych poza ciążą, przy oznaczeniu w osoczu krwi żylnej. W ciąży obowiązują odrębne, niższe progi i inny schemat badania. Pomiar z glukometru nie służy rozpoznawaniu. Przebieg samego testu obciążenia opisaliśmy w tekście o tym, jak przebiega krzywa cukrowa.
03 Pierwsze pojęcie
Insulinooporność: na czym polega i kogo dotyczy
Insulinooporność opisuje sytuację, w której komórki mięśni, wątroby i tkanki tłuszczowej słabiej reagują na insulinę, więc do tego samego efektu potrzeba jej więcej. Trzustka odpowiada zwiększonym wydzielaniem i przez lata utrzymuje glikemię w granicach normy, dlatego mechanizm ten bywa całkowicie niemy w wynikach podstawowych badań.
Dotyczy przede wszystkim osób z otyłością brzuszną, bo tkanka tłuszczowa gromadzona wokół narządów jamy brzusznej zachowuje się inaczej niż podskórna i wpływa na metabolizm wątroby. Znaczenie mają też: przewlekły niedobór snu, mała aktywność, niektóre leki, ciąża, okres dojrzewania oraz choroby przebiegające z nadmiarem hormonów działających przeciwstawnie do insuliny. Dlatego pomiar w talii mówi o ryzyku metabolicznym więcej niż sama waga, co rozwinęliśmy przy normach obwodu talii u kobiet i mężczyzn.
Kłopot zaczyna się przy próbie zamiany tego mechanizmu na rozpoznanie. Wskaźnik HOMA-IR powstał na potrzeby badań populacyjnych i nie ma jednego progu uznanego za granicę choroby, a wynik zmienia się zależnie od metody oznaczania insuliny w danym laboratorium. Pojedynczy pomiar potrafi zaburzyć infekcja, nieprzespana noc albo silny stres z ostatniej doby. Jeszcze mniej wnosi tak zwana krzywa insulinowa, czyli oznaczanie insuliny w kolejnych punktach testu obciążenia, którego polskie zalecenia diabetologiczne nie rekomendują w rutynowej diagnostyce. Które badania rzeczywiście mają uzasadnienie, zebraliśmy w materiale o diagnostyce insulinooporności.
Praktyczny wniosek jest taki, że insulinooporność bywa użytecznym opisem, gdy tłumaczy, dlaczego u konkretnej osoby rośnie ryzyko cukrzycy, ale nie zastępuje odpowiedzi na pytanie, czy gospodarka węglowodanowa jest już zaburzona. Na to pytanie odpowiada glukoza.
04 Drugie pojęcie
Cukrzyca typu 2: na czym polega i kogo dotyczy
Cukrzyca typu 2 to przewlekła choroba rozpoznawana wtedy, gdy stężenie glukozy przekroczy ustalony próg, przy współistnieniu zmniejszonej wrażliwości na insulinę i niewystarczającego jej wydzielania. Rozpoznanie opiera się na wyniku laboratoryjnym, a nie na objawach, ponieważ przez pierwsze lata choroba często nie daje żadnych.
Progi rozpoznania są cztery i wystarczy spełnienie jednego z nich. Glikemia przygodna od 200 mg/dl u osoby z typowymi objawami pozwala rozpoznać cukrzycę od razu. Glukoza na czczo od 126 mg/dl wymaga potwierdzenia w drugim oznaczeniu wykonanym innego dnia. Stężenie od 200 mg/dl po dwóch godzinach testu obciążenia glukozą również odpowiada rozpoznaniu. Czwartą drogą jest hemoglobina glikowana od 6,5 procent, oznaczona metodą certyfikowaną, która uśrednia glikemię z ostatnich tygodni.
Pomiędzy normą a cukrzycą mieści się stan przedcukrzycowy: nieprawidłowa glikemia na czczo w zakresie od 100 do 125 mg/dl oraz nietolerancja glukozy, czyli wynik od 140 do 199 mg/dl po dwóch godzinach testu. To najważniejszy moment całej ścieżki, bo postępowanie podjęte na tym etapie realnie zmienia dalszy przebieg, a badanie kontrolne powtarza się w terminie wyznaczonym przez lekarza zamiast czekać na objawy.
Leczenie cukrzycy typu 2 zaczyna się od zmiany sposobu odżywiania i aktywności, a farmakoterapię dobiera lekarz według zaleceń, biorąc pod uwagę choroby współistniejące, ryzyko sercowo-naczyniowe i czynność nerek. Metformina i pozostałe leki przeciwcukrzycowe mają w polskim rejestrze kategorię Rp, więc żadnego z nich nie da się kupić bez recepty. Gdy cukrzycy towarzyszy otyłość, leczenie obu chorób prowadzi się równolegle, o czym piszemy przy łączeniu leków na otyłość ze zmianą diety i aktywności.
05 Konsultacja online
Masz wyniki i nie wiesz, po której stronie granicy jesteś
Interpretacja gotowych badań, ustalenie zakresu dalszej diagnostyki i kontynuacja rozpoczętego leczenia mieszczą się w konsultacji online. Wystarczą trzy kroki.
-
Opisujesz sytuację
Wyniki, które już masz, choroby przewlekłe, wszystkie przyjmowane leki razem z preparatami bez recepty oraz historia masy ciała.
-
Opłacasz konsultację
99,00 zł za pracę lekarza. Płatność online: BLIK, karta albo Link. Cena jest widoczna przed potwierdzeniem.
-
Dostajesz decyzję z uzasadnieniem
Lekarz sprawdza historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta i odsyła odpowiedź: e-receptę przy decyzji pozytywnej albo zakres badań, od których trzeba wyjść.
06 Decyzja lekarska
Kryteria wyboru: jak lekarz rozstrzyga, z czym ma do czynienia
Lekarz nie wybiera między dwiema etykietami, tylko sprawdza po kolei, czy spełnione są kryteria rozpoznania choroby, a dopiero potem opisuje mechanizm, który za nią stoi. Kolejność jest odwrotna niż w potocznym myśleniu: najpierw pada pytanie o glukozę, a nazwa mechanizmu pojawia się na końcu.
- Czy wynik przekracza próg rozpoznania. To pytanie zamyka sprawę w jedną stronę. Glukoza na czczo od 126 mg/dl potwierdzona powtórnie, wynik od 200 mg/dl po dwóch godzinach testu albo hemoglobina glikowana od 6,5 procent oznaczają cukrzycę i uruchamiają zupełnie inną ścieżkę niż opis zaburzenia wrażliwości.
- Czy obraz jest typowy dla cukrzycy typu 2. Szybki początek u osoby szczupłej, chudnięcie mimo zwiększonego apetytu albo rozpoznanie w młodym wieku każą pomyśleć o innych postaciach cukrzycy, w tym o typie 1 i o postaciach uwarunkowanych genetycznie. Różnicowanie prowadzi lekarz, bo od niego zależy całe dalsze leczenie.
- Czy istnieje przyczyna wtórna. Niedoczynność tarczycy, zespół policystycznych jajników, zespół Cushinga oraz leki podnoszące glikemię, na przykład glikokortykosteroidy, zmieniają zarówno rozpoznanie, jak i postępowanie. Zależność między gospodarką cukrową a hormonami tarczycy opisaliśmy w tekście o związku insulinooporności z tarczycą.
- Jakie jest ryzyko całkowite. Ciśnienie, lipidogram, obwód talii, palenie i choroby w rodzinie decydują o tym, jak intensywnie prowadzić leczenie. Zbiór tych parametrów rozpisaliśmy przy kryteriach zespołu metabolicznego.
- Czy potrzebne jest badanie na miejscu. Pobranie krwi, pomiar ciśnienia w gabinecie i badanie fizykalne wykonuje się osobiście. Konsultacja zdalna obejmuje ocenę gotowych wyników, ustalenie zakresu diagnostyki i kontynuację leczenia, a nie zastępuje badania pacjenta.
07 Pułapki
Częste nieporozumienia
Największe zamieszanie bierze się z traktowania insulinooporności jak wczesnego stadium cukrzycy, które trzeba natychmiast leczyć farmakologicznie. To skrót myślowy, który prowadzi do zbędnych badań i do przyjmowania preparatów bez wskazania.
- „Insulinooporność zawsze kończy się cukrzycą”. Zmniejszona wrażliwość na insulinę zwiększa ryzyko, ale nie przesądza przebiegu. U części osób gospodarka węglowodanowa pozostaje prawidłowa przez całe życie, zwłaszcza gdy zajęto się przyczyną.
- „Wysoka insulina na czczo to już rozpoznanie”. Nie ma progu insuliny, który wyznaczałby granicę choroby. Wynik zależy od metody laboratoryjnej i od stanu z ostatniej doby, dlatego czyta się go razem z glukozą i resztą obrazu, a nie samodzielnie.
- „Prawidłowa glukoza na czczo wyklucza problem”. Nie wyklucza. Zaburzenie potrafi ujawnić się dopiero po obciążeniu, dlatego przy wartościach granicznych i przy licznych czynnikach ryzyka wykonuje się test obciążenia glukozą.
- „Cukrzyca typu 2 dotyczy tylko osób z otyłością”. Otyłość brzuszna jest najczęstszym tłem, ale choroba występuje też u osób z prawidłowym wskaźnikiem masy ciała, u których dominuje niewystarczające wydzielanie insuliny.
- „Suplement na insulinooporność załatwia sprawę”. Inozytol, berberyna czy chrom są w Polsce sprzedawane jako suplementy diety, więc nie przechodzą oceny skuteczności wymaganej od leków. Nie zastępują diagnostyki, a przyjmowane bez wiedzy lekarza potrafią wchodzić w interakcje z lekami przewlekłymi.
- „Skoro to odwracalne, leczenie można przerwać po dobrym wyniku”. Poprawa wyników przy leczeniu nie oznacza, że mechanizm zniknął. Przerwanie postępowania zwykle cofa efekt, dlatego kontrolę planuje się w latach, tak jak przy każdej chorobie przewlekłej. Ten sposób myślenia opisaliśmy szerzej przy otyłości jako chorobie przewlekłej.
08 Praktyka
Podsumowanie: co robić w typowych sytuacjach
W większości przypadków pierwszym krokiem nie jest wybór między dwiema nazwami, tylko wykonanie oznaczenia glukozy w osoczu krwi żylnej i zestawienie go z obwodem talii, ciśnieniem oraz lipidogramem. Dalsze decyzje wynikają z tego, co pokaże ten zestaw.
- Masz podwyższone HOMA-IR, a glukoza jest prawidłowa. Wskaźnik sam w sobie nie uruchamia leczenia. Rozsądniej sprawdzić obwód talii, ciśnienie, lipidy i TSH, a przy czynnikach ryzyka wykonać test obciążenia glukozą, niż zaczynać terapię od wyniku bez ustalonej normy.
- Glukoza na czczo wypadła między 100 a 125 mg/dl. To nieprawidłowa glikemia na czczo, czyli stan przedcukrzycowy. Kolejnym krokiem jest zwykle test obciążenia, który rozstrzyga, czy zaburzenie sięga dalej, a postępowanie ustala lekarz.
- Test obciążenia wyszedł powyżej 200 mg/dl po dwóch godzinach. Ten wynik odpowiada rozpoznaniu cukrzycy i wymaga kontaktu z lekarzem bez odkładania, żeby ustalić leczenie i zaplanować badania w kierunku powikłań.
- Masz rozpoznaną cukrzycę i chcesz leczyć również otyłość. Obie choroby prowadzi się równolegle, a dobór leków wymaga oceny interakcji i czynności nerek. Kwalifikację do farmakoterapii otyłości opisaliśmy przy wskazaniach do leczenia farmakologicznego.
- Nie masz żadnych badań, a w rodzinie występuje cukrzyca. Zacznij od oznaczenia glukozy na czczo i pomiaru obwodu talii. Zakres pozostałych badań lekarz dobierze do wieku, chorób współistniejących i tego, co pokaże pierwszy wynik. Punkt wyjścia dla całego tematu zebraliśmy w przewodniku po masie ciała i metabolizmie.
09 Zacznij wywiad
Konsultacja lekarska online za 99,00 zł
Jeśli masz komplet wyników albo prowadzone wcześniej leczenie, wywiad zajmie kilka minut. Jeśli dopiero zaczynasz, lekarz wskaże, od jakiej diagnostyki wyjść, zanim ktokolwiek rozważy farmakoterapię.
Umów konsultację online 99,00 zł za pracę lekarza. Płatność online: BLIK, karta albo Link. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a nie zostanie ona dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie podlega zwrotowi.10 Pytania pacjentów
Pytania, które wracają najczęściej
Czy insulinooporność zawsze przechodzi w cukrzycę?
Nie zawsze. Zmniejszona wrażliwość tkanek na insulinę zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, ale nie przesądza, że do niej dojdzie. Znaczenie ma to, co za nią stoi: otyłość brzuszna, jakość snu, aktywność, przyjmowane leki i choroby współistniejące. Gdy przyczyna zostanie zaadresowana, gospodarka węglowodanowa u wielu osób pozostaje prawidłowa. Ryzyko ocenia się w oparciu o powtarzane badania, a nie jednorazowy wynik.
Po czym poznam, że to już cukrzyca, a nie sama insulinooporność?
Po wyniku glukozy, nie po samopoczuciu. Cukrzycę rozpoznaje się przy glikemii na czczo od 126 mg/dl potwierdzonej w drugim oznaczeniu, przy wyniku od 200 mg/dl po dwóch godzinach testu obciążenia, przy hemoglobinie glikowanej od 6,5 procent albo przy glikemii przygodnej od 200 mg/dl u osoby z typowymi objawami. Objawy takie jak senność po posiłku czy trudność z redukcją masy ciała niczego nie rozstrzygają, bo występują w obu sytuacjach i w wielu innych.
Czy insulinooporność widać w zwykłym badaniu glukozy na czczo?
Zwykle nie. Dopóki trzustka kompensuje mniejszą wrażliwość tkanek zwiększonym wydzielaniem insuliny, glukoza na czczo pozostaje w normie. Dlatego prawidłowy wynik nie wyklucza problemu u osoby z otyłością brzuszną, nadciśnieniem czy zaburzeniami lipidowymi. Przy takim obrazie lekarz sięga po test obciążenia glukozą, który ujawnia zaburzenie widoczne dopiero po posiłku.
Czy stan przedcukrzycowy to to samo co insulinooporność?
Nie. Stan przedcukrzycowy jest rozpoznaniem opartym na liczbach: nieprawidłowa glikemia na czczo w zakresie od 100 do 125 mg/dl albo nietolerancja glukozy, czyli wynik od 140 do 199 mg/dl po dwóch godzinach testu obciążenia. Insulinooporność opisuje mechanizm, który często do tego stanu prowadzi, ale sama nie ma progu rozpoznania. Można mieć zmniejszoną wrażliwość na insulinę przy prawidłowych wynikach glukozy i odwrotnie.
Czy przy insulinooporności przepisuje się metforminę tak jak przy cukrzycy?
Nie na tej samej zasadzie. Metformina ma w polskim rejestrze kategorię Rp i zarejestrowane wskazania związane z cukrzycą, a nie z samym opisem zaburzenia wrażliwości na insulinę. U części osób ze stanem przedcukrzycowym albo z zespołem policystycznych jajników lekarz rozważa jej zastosowanie na podstawie zaleceń towarzystw naukowych, po ocenie czynności nerek, przeciwwskazań i interakcji. Decyzja należy do lekarza i zapada po rozpoznaniu, a nie po samym wskaźniku.
Czy cukrzycę typu 2 da się cofnąć, skoro insulinooporność jest odwracalna?
Cukrzyca typu 2 może wejść w remisję, czyli utrzymywać prawidłowe wyniki bez leczenia farmakologicznego, najczęściej po istotnej poprawie w zakresie otyłości brzusznej. Rozpoznanie jednak zostaje w dokumentacji, a badania kontrolne prowadzi się dalej, bo skłonność do nawrotu nie znika. Insulinooporność w tym sensie jest bardziej plastyczna, bo nie jest rozpoznaniem, tylko opisem stanu, który zmienia się razem z przyczyną.
Czy oba stany da się skonsultować bez wizyty w gabinecie?
Ocena gotowych wyników, ustalenie zakresu dalszej diagnostyki oraz kontynuacja rozpoczętego leczenia mieszczą się w konsultacji online. Przez ekran nie da się natomiast pobrać krwi, zmierzyć ciśnienia w gabinecie ani zbadać pacjenta, więc same badania wykonuje się na miejscu. Przy podejrzeniu ostrego zaburzenia glikemii właściwą drogą jest pilny kontakt z lekarzem, a w stanie nagłego zagrożenia życia numer 112.
11 Dalej w tym dziale
Powiązane tematy
- Insulinoopornośćczym jest ten mechanizm, czego nie rozstrzyga i jak wygląda cała ścieżka od pierwszego wyniku do decyzji lekarza
- Insulinooporność diagnostykaktóre badania mają uzasadnienie, co pokazuje HOMA-IR i dlaczego krzywa insulinowa budzi zastrzeżenia
- Krzywa cukrowa: jak przebiega badanieprzygotowanie, ile trwa test obciążenia, co go unieważnia i jak czytać wynik z dwóch punktów
- Obwód talii norma dla kobiet i mężczyznjak zmierzyć poprawnie, gdzie przebiegają progi europejskie i dlaczego ten pomiar bywa ważniejszy niż BMI
- Leki na otyłość a dieta i aktywnośćco daje farmakoterapia obok zmiany nawyków i dlaczego jednego nie zastępuje się drugim
- Zespół metaboliczny kryteriapięć parametrów, z których trzy wystarczają do rozpoznania, i co z tego wynika dla leczenia
12 Przejrzystość
Autor, recenzja medyczna i źródła
Źródła
- Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą, Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: kryteria rozpoznania zaburzeń gospodarki węglowodanowej, definicja stanu przedcukrzycowego oraz rekomendacje dotyczące oznaczania insuliny
- Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość, Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości
- Europejskie Towarzystwo Badań nad Otyłością EASO: materiały dotyczące otyłości brzusznej i ryzyka kardiometabolicznego
- Kryteria zespołu metabolicznego International Diabetes Federation oraz progi obwodu talii według Światowej Organizacji Zdrowia
- Rejestr Produktów Leczniczych prowadzony przez URPL: kategorie dostępności, moce i postacie preparatów
- Europejska Agencja Leków: charakterystyki produktów leczniczych dopuszczonych w procedurze centralnej
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani badania. Nie zawiera zaleceń dotyczących dawkowania, planów żywieniowych ani celów redukcji masy ciała, ponieważ ustala je lekarz na podstawie pełnej dokumentacji. Podane wartości laboratoryjne dotyczą osób dorosłych poza ciążą i nie służą samodzielnemu stawianiu rozpoznania. O rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.